Wish ve If Only Konu Anlatımı (Keşke Cümleleri): Kullanımı, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
Wish ve if only, Türkçedeki “keşke” anlamını verir; gerçekte olmayan bir duruma duyulan isteği ya da pişmanlığı anlatır. Fiil, kastettiğin zamandan bir adım geriye kayar: bugün için wish + V2, geçmiş için wish + had + V3, birinin davranışının değişmesi için wish + would. Örnek: I wish I had more time. (Keşke daha çok vaktim olsa.)
I wish / If only + V2 · had + V3 · could / would + V1
Bu derste öğreneceklerin
- 1Wish ve If Only Nedir? Keşke İngilizcede Nasıl Söylenir?
- 2Wish Nasıl Kullanılır? Wish Kalıpları ve Formülü
- 3Wish ve If Only Ne Zaman Kullanılır?
- 4Wish ile Olumsuz Cümleler ve Kısa Cevaplar
- 5If Only ile Wish Farkı
- 6Wish ve If Only ile En Sık Yapılan Hatalar
- 7Wish ile Hope Farkı
- 8Derinleşmek İsteyenlere
- 9Wish ve If Only Alıştırmaları
- 10Wish ve If Only Konu Özeti
- 11Wish ve If Only Hakkında Sık Sorulan Sorular
Wish ve If Only Nedir? Keşke İngilizcede Nasıl Söylenir?
Wish sözlükte “dilemek, istemek” demektir; ama gramer konusu olarak asıl önemli kullanımı Türkçedeki “keşke”nin karşılığı olmasıdır. Bu anlamdaki wish cümlesi her zaman gerçekle çelişen bir isteği anlatır: bir şeyin şu an olduğundan farklı olmasını ya da geçmişte başka türlü yaşanmasını istersin. If only da aynı anlamı taşır; yalnız daha duygusal ve vurguludur, Türkçedeki “ah keşke” tonuna yakındır.
Türkçeyle aradaki temel fark zamanın gösterilme biçimindedir. Türkçede keşkeden sonra fiil “-sa / -se” ya da “-saydı / -seydi” alır ve bu iki ek zamanı kesin ayırmaz: “Keşke burada olsaydın.” cümlesi şu an için de söylenebilir. İngilizcede ise kural nettir: wish’ten sonraki fiil, kastettiğin zamandan bir adım geriye kayar. Şimdi için past simple, geçmiş için past perfect kullanılır. Bu kaydırma, cümlenin gerçek olmadığını gösteren bir işarettir ve if clause type 2’deki mantıkla aynıdır.
| Türkçe | İngilizce | Zaman |
|---|---|---|
| Keşke daha uzun olsam. | I wish I were taller. | şimdi |
| Keşke araba kullanabilsem. | I wish I could drive. | şimdi (yetenek) |
| Keşke o mesajı göndermeseydim. | I wish I hadn't sent that message. | geçmiş |
| Keşke bağırmayı bıraksalar. | I wish they would stop shouting. | istenen değişiklik |
Wish Nasıl Kullanılır? Wish Kalıpları ve Formülü
Wish’in dört temel kalıbı var. Hangisini seçeceğin iki soruya bağlı: İsteğin şimdiyle mi geçmişle mi ilgili? Bir durumdan mı, yoksa birinin davranışından mı söz ediyorsun? Aşağıdaki görsel ve tablo, gerçek cümlenin wish cümlesine nasıl dönüştüğünü gösteriyor.

| Kalıp | Ne için? | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| wish + V2 | şimdiki durum | I wish I lived closer to work. | Keşke işe daha yakın otursam. |
| wish + could + V1 | şimdiki yetenek | I wish I could play the piano. | Keşke piyano çalabilsem. |
| wish + had + V3 | geçmiş pişmanlık | I wish I had listened to you. | Keşke seni dinleseydim. |
| wish + would + V1 | birinin davranışı, beklenen değişiklik | I wish you would call more often. | Keşke daha sık arasan. |
That bağlacı isteğe bağlıdır ve konuşmada genellikle düşer: I wish (that) I knew.
Wish + past simple ve were: bugünkü durum
Bugünkü bir durumdan memnun değilsen wish’ten sonra past simple kullanırsın. To be fiilinde bütün öznelerle were kullanılabilir: I wish I were…, I wish she were… Günlük konuşmada I, he, she, it ile was da çok duyulur; yazıda ve sınavda were daha güvenlidir. Şu anda süren bir eylemden yakınıyorsan past continuous gelir: I wish it wasn't raining. (Keşke yağmur yağmıyor olsa.) Bu kalıp yakın gelecek için de kullanılır: I wish I didn't have to work tomorrow. (Keşke yarın çalışmak zorunda olmasam.)
Wish + could ve could have: yapamadıkların
Bugün yapamadığın bir şey için wish + could + V1 kullanılır: I wish I could come with you. (Keşke seninle gelebilsem.) Geçmişte yapamadığın bir şeye hayıflanıyorsan wish + could have + V3 gelir: I wish I could have come to your graduation. (Keşke mezuniyetine gelebilseydim.) Could have yapısının öteki kullanımları modal perfect dersinde ayrıca anlatılıyor.
Wish + had + V3: geçmişteki pişmanlık
Geçmişte olan ya da olmayan bir şeye pişmansan wish’ten sonra past perfect (had + V3) kullanırsın. Gerçekte past simple olan olay, wish cümlesinde bir adım geri kayarak had + V3 olur. Türkçede bu kalıp genellikle “keşke …-saydım / -seydim” ile karşılanır. Burada past simple kullanmak (I wish I went) yanlıştır; geçmişe dönük pişmanlıkta had şarttır.
- I wish I had studied harder for the exam.Keşke sınava daha çok çalışsaydım.
- She wishes she hadn't sold her old flat.Eski dairesini sattığına pişman; keşke satmasaydı.
- If only we had taken more photos on that trip!Ah keşke o gezide daha çok fotoğraf çekseydik!
Wish + would: davranış ve değişiklik isteği
Wish + would öteki kalıplardan farklıdır: bir durumdan değil, bir davranıştan ya da değişiklikten söz eder. Genellikle karşındakinin ya da başkalarının yaptığı, seni rahatsız eden bir şeyin değişmesini istediğini, hatta biraz sitem ettiğini gösterir. Aşağıda önce would’un doğal olduğu durumları, sonra kullanılmadığı durumları göreceksin.
Kullanıldığı durumlar: sitem ve bekleyiş
- Başkasının alışkanlığı: I wish you wouldn't leave your shoes in the hall. (Keşke ayakkabılarını koridorda bırakmasan.) Ton sitemlidir.
- Beklenen bir değişiklik: I wish the council would build more cycle lanes. (Keşke belediye daha çok bisiklet yolu yapsa.)
- Hava ve olaylar: I wish it would snow this winter. (Keşke bu kış kar yağsa.) Özlem ya da sabırsızlık anlatır.
- Israrlı rica: I wish you would think about it again. (Keşke bir daha düşünsen.) Kibar görünür ama altında bir baskı vardır.

Kullanılmadığı durumlar: kendin, durumlar, geçmiş
- Kendi davranışın için: I wish I would… genellikle doğal değildir. Yapamadığın şey için could kullan: I wish I could wake up earlier. (Keşke daha erken kalkabilsem.)
- Değişmeyen durumlar ve özellikler için: would bir eylem ya da değişiklik ister; durumlarda V2 gelir: I wish you were here. (Keşke burada olsan.) I wish you would be here denmez. (Davranış bildiren be quiet, be careful gibi ifadeler bunun dışındadır: I wish you would be more careful.)
- Geçmiş için: would ile geçmiş pişmanlık anlatılmaz: I wish you had told me. (Keşke bana söyleseydin.) I wish you would tell me ise şimdi ya da gelecek için bir ricadır.
Wish ve If Only Ne Zaman Kullanılır?
Keşke cümleleri günlük hayatın her yerindedir: işten, evden, hava durumundan, kaçırılan fırsatlardan ve can sıkan alışkanlıklardan yakınırken bu kalıplara başvurursun. Aşağıda en sık altı kullanımı örnekleriyle görebilirsin.

1Bugünkü bir durumdan memnun olmadığında
Sahip olmadığın bir şeyi ya da içinde bulunduğun bir durumu değiştirmek istediğinde: wish + V2.
- I wish I had a bigger kitchen.Keşke mutfağım daha büyük olsa.
- I wish I didn't have to work on Saturdays.Keşke cumartesileri çalışmak zorunda olmasam.
- I wish I knew the answer.Keşke cevabı bilsem.
2Yapamadığın bir şeye hayıflanırken
Bir beceriden ya da imkândan yoksun olduğunda: wish + could + V1.
- I wish I could speak Japanese.Keşke Japonca konuşabilsem.
- She wishes she could take a longer holiday.“Keşke daha uzun bir tatil yapabilsem.” diye düşünüyor.
3Geçmişteki bir hataya pişman olduğunda
Yaptığın ya da yapmadığın bir şeyin artık değişmeyeceğini bildiğinde: wish + had + V3.
- I wish I hadn't eaten so much at dinner.Keşke akşam yemeğinde bu kadar çok yemeseydim.
- We wish we had bought the tickets earlier.Keşke biletleri daha erken alsaydık.
- Do you ever wish you had studied something else?Hiç “Keşke başka bir bölüm okusaydım.” dediğin oluyor mu?
4Birinin davranışından şikâyet ederken
Başkasının seni rahatsız eden bir alışkanlığını değiştirmesini istediğinde: wish + would. Ton genellikle sitemlidir.
- I wish you would stop interrupting me.Keşke sözümü kesmeyi bıraksan.
- I wish my neighbours wouldn't play music so loudly at night.Keşke komşularım geceleri bu kadar yüksek sesle müzik çalmasa.
5Bir değişikliği sabırsızlıkla beklerken
Hava ya da olaylar gibi senin elinde olmayan bir şeyin değişmesini beklerken de would kullanılır.
- I wish it would stop raining.Keşke yağmur dinse.
- I wish the bus would hurry up.Keşke otobüs bir an önce gelse.
6Güçlü pişmanlık ve özlem anlatırken (if only)
Duygu yoğunsa wish yerine if only gelir; kalıplar aynıdır, cümle çoğu zaman ünlemle biter.
- If only I had known the truth!Keşke gerçeği bilseydim!
- If only we lived closer to the sea.Ah, keşke denize daha yakın otursak.
- If only he would listen!Keşke bir dinlese!
Wish ile Olumsuz Cümleler ve Kısa Cevaplar
Bu bölümde wish’in iki pratik biçimini göreceksin: olumsuz wish cümlesi ve konuşmada sık duyduğun kısa cevaplar. İkisinde de “bir adım geri” kuralı aynen geçerlidir.
Olumsuz wish: not yan cümleye gelir
Olumsuz wish cümlesinde not, wish’ten sonraki fiile gelir; wish’in kendisi olumsuz yapılmaz. Gerçek ile wish cümlesi çoğunlukla zıt kutupludur: gerçek olumluysa wish cümlesi olumsuz, gerçek olumsuzsa wish cümlesi olumlu olur. (Karşılaştırma yapan cümlelerde ikisi de olumlu olabilir: My kitchen is small. → I wish I had a bigger kitchen.)
| Gerçek | Wish cümlesi | Türkçesi |
|---|---|---|
| I have to get up early. | I wish I didn't have to get up early. | Keşke erken kalkmak zorunda olmasam. |
| I can't find my keys. | I wish I could find my keys. | Keşke anahtarlarımı bulabilsem. |
| I told him my secret. | I wish I hadn't told him my secret. | Keşke ona sırrımı anlatmasaydım. |
| He doesn't help at home. | I wish he would help at home. | Keşke evde yardım etse. |
| It's so hot today. | I wish it weren't so hot. | Keşke bu kadar sıcak olmasa. |
Kısa cevaplar: I wish I could / I wish I did
Konuşmada wish cümlesi çoğu zaman yardımcı fiille kısaltılır; bütün fiili tekrarlamazsın. Hangi yardımcı fiilin geleceğini yine “bir adım geri” kuralı belirler: soru do ile sorulduysa did, can ile sorulduysa could, be ile sorulduysa were (konuşmada was), geçmişle ilgiliyse had gelir.
- Can you come to the party? — I wish I could, but I'm working.Partiye gelebilir misin? — Keşke gelebilsem ama çalışıyorum.
- Do you speak French? — No, but I wish I did.Fransızca biliyor musun? — Hayır ama keşke bilsem.
- Did you see the match? — No, I wish I had.Maçı izledin mi? — Hayır, keşke izleseydim.
- Is Emma coming with us? — No, but I wish she were.Emma bizimle geliyor mu? — Hayır ama keşke gelse.
If Only ile Wish Farkı
If only, wish ile aynı kalıpları alır; fark duygunun yoğunluğundadır. If only daha güçlü, daha dramatik bir pişmanlık ya da özlem anlatır ve konuşmada sık sık ünlemle biter. Wish ise günlük ve nötr bir tondadır; e-postada, sohbette, iş yerinde rahatça kullanılır.
| I wish | If only | |
|---|---|---|
| Şimdi | I wish I had more money. | If only I had more money! |
| Geçmiş | I wish I hadn't said that. | If only I hadn't said that! |
| Değişiklik | I wish he would answer. | If only he would answer! |
| Ton | nötr, günlük | güçlü, duygusal |
If only bir koşul cümlesinin başında da kullanılabilir; bu durumda ardından bir sonuç gelir ve if’in vurgulu hâli gibi çalışır: If only you had told me earlier, I could have helped. (Keşke bana daha önce söyleseydin, yardım edebilirdim.) Geçmişe yönelik bu tür koşulların kuralları if clause type 3 dersinde. Bir de şunu unutma: only if bambaşka bir ifadedir ve “ancak … ise” anlamına gelir: You can borrow my car only if you drive carefully. (Arabamı ancak dikkatli sürersen ödünç alabilirsin.)
Wish ve If Only ile En Sık Yapılan Hatalar
Türk öğrencilerin wish hatalarının çoğu, “keşke”den sonra gelen Türkçe fiilin zaman duygusunu İngilizceye taşımaktan kaynaklanır. “Keşke … olsa” şimdi gibi hissettirir, bu yüzden present simple; “keşke gitseydim” geçmiş gibi hissettirir, bu yüzden past simple seçilir. İkisi de bir adım eksik kalır.
I wish I have more free time.
I wish I had more free time.
Şimdiki bir durum için bile wish’ten sonra past simple gelir. Türkçede “keşke … olsa” şimdi gibi hissettirdiği için present simple seçilir, ama wish ile present simple kullanılmaz.
I wish I can speak English fluently.
I wish I could speak English fluently.
Can’in bir adım gerisi could’dur. Wish’ten sonra can ya da will gelmez.
I wish I went to the concert last night.
I wish I had gone to the concert last night.
Last night geçmişe ait bir pişmanlık gösterir; wish’ten sonra had + V3 gerekir. Past simple (went) wish’ten sonra bugüne ait bir isteği anlatır.
I wish I would be taller.
I wish I were taller.
Kendi durumun için would kullanılmaz. Boy değişmeyen bir durum olduğu için were (ya da günlük dilde was) gelir.
I wish you will pass the exam.
I hope you pass the exam.
Gerçekleşmesi mümkün bir dilek için hope kullanılır. Türkçede “Dilerim sınavı geçersin.” diyebildiğimiz için wish’e yönelinir; ayrıca wish’ten sonra will gelmez.
I wish I don't have to work tomorrow.
I wish I didn't have to work tomorrow.
Olumsuz yardımcı fiil de bir adım geri kayar: don't → didn't. Yarın gibi gelecek bir zaman olsa bile kural değişmez.
If only I knew about it yesterday!
If only I had known about it yesterday!
If only da wish ile aynı zaman kaydırmasını ister. Yesterday geçmişi gösterdiği için had + V3 gerekir.
I wish you had a nice holiday. (iyi tatiller dilemek için)
I hope you have a nice holiday. / I wish you a nice holiday.
Birine iyi dilek iletmek için hope ya da wish + kişi + isim kullanılır. I wish you had a nice holiday ise “Keşke güzel bir tatilin olsa.” gibi gerçek dışı bir istek anlatır.
Wish ile Hope Farkı
İkisi de Türkçede “dilemek” ya da “ummak” gibi bir istek fiiline karşılık geldiği için sık karıştırılır. Temel kural şu: hope gerçekleşmesi mümkün şeyler için, wish ise gerçek dışı ya da artık imkânsız şeyler için kullanılır. Hope’tan sonra fiil normal zamanında kalır; wish’ten sonra bir adım geri kayar.
| Hope | Wish | |
|---|---|---|
| Anlam | olabilir, umarım | olmuyor, keşke |
| Şimdi / gelecek | I hope you feel better soon. (Umarım yakında iyileşirsin.) | I wish you felt better. (Keşke daha iyi hissetsen.) |
| Geçmiş | I hope you enjoyed the trip. (Umarım geziden keyif almışsındır.) | I wish you had enjoyed the trip. (Keşke geziden keyif alsaydın.) |
| Fiil biçimi | normal zaman | bir adım geri |
Wish’in “dilemek” anlamında iki kalıplaşmış kullanımı daha vardır ve bunlarda zaman kayması olmaz. Birincisi wish + kişi + isim: I wish you a happy birthday. (Doğum günün kutlu olsun.), We wish you good luck. (Sana bol şans dileriz.). İkincisi resmî wish to + V1: I wish to speak to the manager. (Müdürle görüşmek istiyorum.) Bu ikinci kalıp “want to”nun resmî karşılığıdır ve dilekçe, resmî e-posta gibi yerlerde görülür.
Derinleşmek İsteyenlere
I wish I were mi, I wish I was mı?
Were, İngilizcedeki eski bir dilek kipinin kalıntısıdır ve resmî, yazılı dilde tercih edilir. Konuşmada I, he, she, it ile was çok yaygındır ve yanlış sayılmaz; sınavlarda ise were her zaman güvenlidir. Aynı tercih as if ile kurulan cümlelerde de karşına çıkar: He talks as if he were the boss. (Patronmuş gibi konuşuyor.)
I wish you didn’t ile I wish you wouldn’t arasındaki ince fark
I wish you didn't smoke. cümlesi, sigara içmeni bir durum olarak görüp üzüldüğümü anlatır. I wish you wouldn't smoke. ise bırakmanı istediğimi, hatta sitem ettiğimi vurgular. İkisi de doğrudur; would, davranışa ve senden beklenen değişikliğe dikkat çeker.
Would rather, it’s time ve gerçek dışı geçmiş
Wish’teki “bir adım geri” mantığı başka kalıplarda da karşına çıkar: I'd rather you stayed. (Kalmanı tercih ederim.) It's time we left. (Gitme vaktimiz geldi.) Bu kalıplar would rather dersinde, daha ileri biçimleri (suppose, it's high time) ise gerçek dışı geçmiş dersinde anlatılıyor.
Wish geçmişe taşındığında: wished
Wish’in kendisi geçmiş zamana geçtiğinde ardından gelen fiil değişmez, çünkü kayma wish’in zamanına göre değil, isteğin zamanına göre yapılır: I wished I had more time. (O zaman “Keşke daha çok vaktim olsa.” diye düşündüm.) She wished she hadn't said it. (“Keşke bunu söylemeseydim.” diye düşündü.)
Pişmanlık ve bugünkü sonucu
Geçmişteki bir pişmanlığın sonucunu bugüne bağlamak istersen wish cümlesinin arkasına bir koşul cümlesi ekleyebilirsin: I wish I had learnt to drive. If I had, I wouldn't need a lift now. (Keşke araba kullanmayı öğrenseydim. Öğrenseydim, şimdi birinin beni arabayla bırakmasına ihtiyacım olmazdı.) İkinci cümle karışık bir koşuldur; bu yapı mixed conditionals dersinde anlatılıyor.
Wish ve If Only Alıştırmaları
Üç alıştırmada önce gerçek cümleyi wish’e çevireceksin, sonra doğru kalıbı seçecek, en sonda da cümleleri yeniden yazacaksın. Her soruda kendine şunu sor: İstek şimdiyle mi, geçmişle mi, yoksa birinin davranışıyla mı ilgili?
Alıştırma 1: Gerçeği wish cümlesine çevir
Okun solundaki gerçeğe göre boşluğa uygun fiil biçimini yaz. Kısaltmalı ya da kısaltmasız yazabilirsin.
- 1
I don't have a car. → I wish I a car.
- 2
I can't sing. → I wish I sing.
- 3
I ate too much. → I wish I so much.
- 4
It's raining. → I wish it raining.
- 5
I'm not on holiday. → I wish I on holiday.
- 6
I didn't take any photos. → I wish I some photos.
- 7
My brother never helps with the housework. → I wish my brother with the housework.
- 8
I have to work this weekend. → I wish I to work this weekend.
Cevap anahtarı
- had — Şimdi → V2
- could — can → could
- hadn't eaten — Geçmiş → had + V3, gerçek olumlu olduğu için olumsuz.
- wasn't
- were
- had taken
- would help — Would, davranışa yönelik sitemi vurgular; helped da doğrudur.
- didn't have
Alıştırma 2: Doğru seçeneği işaretle
Wish mi hope mu, V2 mi had + V3 mü, could mu would mu? Bağlama bak.
- 1
I wish I ___ more time to read.
- 2
I wish you ___ leaving your dirty cups on my desk!
- 3
I ___ you have a great time in Rome.
- 4
If only I ___ to my parents when I was younger!
- 5
She wishes she ___ speak Chinese.
- 6
Do you speak Italian? — No, but I wish I ___.
- 7
I wish I ___ that email to my boss yesterday. It was a big mistake.
Alıştırma 3: Wish ya da if only ile yeniden yaz
İlk cümlenin anlamını koruyarak boşluğu doldur.
- 1
I'm sorry I didn't call you. → I wish I you.
- 2
It's a pity I can't come to your wedding. → I wish I to your wedding.
- 3
My neighbour's dog barks all night. It's so annoying. → I wish my neighbour's dog all night.
- 4
I regret selling my old guitar. → If only I my old guitar!
- 5
I don't know how to fix this. → If only I how to fix this!
Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları
B2 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.
- Okuma çalışmalarıKısa metni oku, anlama sorularını cevapla3 ücretsiz
19 Premium - Dinleme çalışmalarıSesli metni dinle, ne anladığını göster3 ücretsiz
19 Premium - Yazma çalışmalarıBoşlukları doldur, kendi cümlelerini yaz3 ücretsiz
19 Premium - Konuşma çalışmalarıCümleleri sesli söyle, telaffuzunu ölç3 ücretsiz
19 Premium
Wish ve If Only Konu Özeti
- Wish ve if only, Türkçedeki “keşke”nin karşılığıdır; if only daha duygusal ve vurguludur.
- Fiil bir adım geri kayar: şimdi için wish + V2 (be → were), geçmiş için wish + had + V3.
- Yetenek için wish + could, geçmişteki yetenek için wish + could have + V3 kullanılır.
- Wish + would başkasının davranışının ya da bir durumun değişmesini ister; kendi davranışın için çoğu zaman doğal durmaz, değişmeyen durumlar için kullanılmaz.
- Wish’ten sonra will ve can gelmez; gerçekleşmesi mümkün dilekler için hope kullanılır.
- Kısa cevapta yardımcı fiil de bir adım geri kayar: I wish I did / could / had.
Wish ve If Only Hakkında Sık Sorulan Sorular
Wish ne demek, nasıl kullanılır?
Wish’ten sonra hangi zaman gelir?
If only ne demek, wish ile farkı nedir?
I wish I were mi, I wish I was mı doğru?
Wish ile hope farkı nedir?
Wish + would ne zaman kullanılır?
I wish I could ne demek?
Wish cümlesi Türkçeye nasıl çevrilir?
Benzer dersler
- B1If Clause Type 2 (Gerçek Dışı Koşul) Konu Anlatımı: Kuralı, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
- B2If Clause Type 3 (Third Conditional) Konu Anlatımı: Yapısı, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
- B2Mixed Conditionals (Karışık Koşul Cümleleri) Konu Anlatımı: Kalıpları, Örnekler ve Alıştırmalar
- B1Would Rather, Had Better ve It's Time Konu Anlatımı: Kullanımı, Farkları ve Alıştırmalar
- B2As If / As Though Konu Anlatımı: “…mış Gibi” Anlamı, Zaman Seçimi, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
- C1Gerçek Dışı Geçmiş (Unreal Past) Konu Anlatımı: It's High Time, I'd Rather You…, Suppose, Örnekler ve Alıştırmalar
