Dolaylı Sorular (Indirect Questions) Konu Anlatımı: Can You Tell Me, Do You Know Kalıpları, Kelime Sırası ve Alıştırmalar
Dolaylı sorular (indirect questions), bir soruyu Can you tell me…? ya da Do you know…? gibi bir kalıbın içine yerleştirerek daha kibar sormaktır; Türkçedeki “…nerede olduğunu söyler misiniz?” yapısına benzer. Kalıptan sonra soru düzeni kalkar: özne fiilden önce gelir, do / does / did düşer. Örnek: Can you tell me where the station is?
Giriş kalıbı + soru kelimesi / if + özne + fiil
Bu derste öğreneceklerin
- 1Dolaylı Sorular Nedir? Indirect Questions Ne Demek?
- 2Dolaylı Soru Kalıpları: Can You Tell Me, Do You Know…
- 3Dolaylı Sorular Ne Zaman Kullanılır?
- 4Dolaylı Sorularda Kelime Sırası
- 5Evet/Hayır Sorularında If ve Whether
- 6Dolaylı Sorular ile En Sık Yapılan Hatalar
- 7Dolaylı Sorular ile Reported Speech Farkı
- 8Derinleşmek İsteyenlere
- 9Dolaylı Sorular Alıştırmaları
- 10Dolaylı Sorular Konu Özeti
- 11Dolaylı Sorular Hakkında Sık Sorulan Sorular
Dolaylı Sorular Nedir? Indirect Questions Ne Demek?
Sokakta bir yabancıya Where is the station? diye sormak dilbilgisi açısından doğrudur, ama biraz doğrudan, kimi zaman da sert duyulabilir. İngilizcede, özellikle tanımadığımız kişilere ya da resmî ortamlarda, soruyu bir giriş kalıbıyla yumuşatırız: Excuse me, can you tell me where the station is? Bu tür sorulara dolaylı soru (indirect question) denir; soruyu doğrudan soru (direct question) yerine bir kalıbın içinden sorarız.
Türkçede de benzer bir şey yaparız: “İstasyon nerede?” yerine “İstasyonun nerede olduğunu söyler misiniz?” deriz. Türkçede soru -dığını ekiyle isimleşir ve giriş fiiline bağlanır. İngilizcede böyle bir ek yoktur; onun yerine soru kısmı düz cümle sırasına döner: where is the station → where the station is. Normal soru cümlelerinde yardımcı fiil özneden önce gelir; dolaylı soruda ise özneden sonra gelir.
| Doğrudan | Dolaylı | Türkçesi |
|---|---|---|
| Where is the bank? | Can you tell me where the bank is? | Bankanın nerede olduğunu söyler misiniz? |
| What time does the shop open? | Do you know what time the shop opens? | Dükkânın kaçta açıldığını biliyor musunuz? |
| Is the museum open today? | Do you know if the museum is open today? | Müzenin bugün açık olup olmadığını biliyor musunuz? |
| How much did it cost? | Could you tell me how much it cost? | Ne kadar tuttuğunu söyleyebilir misiniz? |
Dolaylı Soru Kalıpları: Can You Tell Me, Do You Know…
Dolaylı soruyu başlatan pek çok kalıp vardır. Bazıları kendisi bir soru olduğu için soru işaretiyle biter, bazıları ise düz cümledir ve nokta ile biter. Aşağıda bu iki grubu ve ardından noktalama kuralını ayrı ayrı görebilirsin.
Soru biçimli kalıplar: Could you…?, Would you mind…?
Can you tell me…?, Could you tell me…?, Do you know…? ve Would you mind telling me…? kendisi birer soru olan kalıplardır; bu yüzden cümle soru işaretiyle biter. Can ve could arasındaki fark, rica cümlelerindeki can, could ve may kullanımıyla aynıdır: could daha kibardır. Would you mind telling me…? ise en kibar seçenektir ve kişisel sorularda işini kolaylaştırır.
| Kalıp | Ton | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| Can you tell me…? | nazik, günlük | Can you tell me where the toilets are? | Tuvaletin nerede olduğunu söyler misin? |
| Could you tell me…? | daha kibar | Could you tell me when the next train leaves? | Bir sonraki trenin ne zaman kalktığını söyler misiniz? |
| Do you know…? | günlük | Do you know where Elif lives? | Elif’in nerede oturduğunu biliyor musun? |
| Do you have any idea…? | günlük | Do you have any idea what time it is? | Saatin kaç olduğunu biliyor musun acaba? |
| Would you mind telling me…? | çok kibar | Would you mind telling me how old you are? | Kaç yaşında olduğunuzu sorabilir miyim? |
Cümle biçimli kalıplar: I wonder…, I'd like to know…
I wonder…, I'd like to know…, I'm not sure… ve I don't know… soru değil, düz cümledir; bu yüzden nokta ile biter. Bu kalıplarla bir şeyi merak ettiğini, öğrenmek istediğini ya da bilmediğini söylersin. I wonder… ve I'd like to know… ile kurulan cümleyi karşındaki çoğu zaman bir soru gibi algılar ve cevap verir. I'd like to know kalıbındaki I'd, would like yapısındaki I would’un kısaltmasıdır.
| Kalıp | Ton | Örnek | Türkçesi |
|---|---|---|---|
| I wonder… | merak | I wonder why she is late. | Neden geç kaldığını merak ediyorum. |
| I'd like to know… | resmî | I'd like to know how much the course costs. | Kursun ücretini öğrenmek istiyorum. |
| I'm not sure… / I don't know… | bilmemek | I'm not sure where I left my keys. | Anahtarlarımı nereye bıraktığımdan emin değilim. |
Soru işareti mi, nokta mı: noktalama kuralı
Soru işaretini içteki soru değil, giriş kalıbı belirler. Kalıp bir soruysa (Can you…?, Do you know…?) cümle soru işaretiyle biter; kalıp bir düz cümleyse (I wonder…, I don't know…) nokta ile biter. İçteki kısım her durumda düz sıradadır.
| Giriş kalıbı | Sonda | Örnek |
|---|---|---|
| Can / Could you tell me… | ? | Could you tell me where the lift is? |
| Do you know / Do you have any idea… | ? | Do you know when the shop closes? |
| I wonder… / I'd like to know… | . | I wonder where the lift is. |
| I don't know / I'm not sure… | . | I'm not sure when the shop closes. |
Dolaylı Sorular Ne Zaman Kullanılır?
Dolaylı sorular en çok tanımadığımız kişilerle konuşurken ve resmî ortamlarda kullanılır. Ama yalnızca kibarlık için değil; merak ettiğimiz bir şeyi dile getirirken ya da bir şeyi bilmediğimizi söylerken de aynı düz cümle düzenine başvururuz.

1Tanımadığın birine yol ya da bilgi sorarken
Sokakta, istasyonda, havalimanında bir yabancıya soru sorarken dolaylı soru en doğal seçimdir.
- Excuse me, can you tell me where the nearest pharmacy is?Affedersiniz, en yakın eczanenin nerede olduğunu söyler misiniz?
- Do you know if this bus goes to the city centre?Bu otobüsün şehir merkezine gidip gitmediğini biliyor musunuz?
2Otelde, mağazada, resepsiyonda
Bir hizmet hakkında bilgi alırken çalışana dolaylı soru sormak hem kibar hem doğaldır.
- Could you tell me what time breakfast is served?Kahvaltının saat kaçta verildiğini söyler misiniz?
- Could you tell me if there's a cash machine near here?Buralarda bir ATM olup olmadığını söyler misiniz?
3İş yazışmalarında ve resmî ortamlarda
E-postalarda ve resmî konuşmalarda doğrudan soru yerine çoğu zaman dolaylı soru tercih edilir.
- I'd like to know when the course starts.Kursun ne zaman başladığını öğrenmek istiyorum.
- Could you let me know whether the documents are ready?Belgelerin hazır olup olmadığını bana bildirir misiniz?
4Kişisel ya da hassas sorularda
Karşımızdakini rahatsız edebilecek bir soruyu yumuşatmak için en kibar kalıplar kullanılır.
- Would you mind telling me why you left your last job?Son işinizden neden ayrıldığınızı sorabilir miyim?
- Can I ask how old your son is?Oğlunuzun kaç yaşında olduğunu sorabilir miyim?
5Kendi kendine merak ederken
I wonder (merak ediyorum) ile kimseye doğrudan soru sormadan merakımızı dile getiririz. Cümle nokta ile biter.
- I wonder what time it is.Saat kaç acaba?
- I wonder if Tom got my message.Tom mesajımı aldı mı acaba?
6Bir şeyi bilmediğini söylerken
I don't know, I'm not sure, I can't remember gibi ifadelerden sonra da aynı düz sıra kullanılır.
- I don't know where he lives.Nerede oturduğunu bilmiyorum.
- I'm not sure whether the shop is open on Sundays.Dükkânın pazar günleri açık olup olmadığından emin değilim.
- I can't remember what her name is.Adının ne olduğunu hatırlayamıyorum.
Dolaylı Sorularda Kelime Sırası
Altın kural şudur: Giriş kalıbından sonra soru bitmiştir; geri kalan kısım bir düz cümle gibi sıralanır: soru kelimesi + özne + fiil. Bunu sınamanın kolay bir yolu var: soru kelimesinden sonraki kısmı tek başına söyle; düz bir cümle gibi duyulmalı. …where the station is doğru, …where is the station yanlış.

To be: is, are, was, were özneden sonra gelir
Soruda to be fiili özneden önce gelir; dolaylı soruda özneden sonraya, yani cümlenin sonuna doğru geçer. Özne uzun olsa da to be onun bitmesini bekler: Where is the nearest post office? → Can you tell me where the nearest post office is? Zaman ve kişi değişmez; is is olarak, was was olarak kalır.
- Where is the post office? → Can you tell me where the post office is?Postanenin nerede olduğunu söyler misiniz?
- Who is that man? → Do you know who that man is?O adamın kim olduğunu biliyor musun?
- Why are the shops closed? → Do you know why the shops are closed?Dükkânların neden kapalı olduğunu biliyor musun?
- What was her name? → I can't remember what her name was.Adının ne olduğunu hatırlayamıyorum.
Do, does, did: yardımcı fiil düşer
Do, does ve did dolaylı soruda tamamen düşer. Zamanı ve kişiyi artık asıl fiil taşır: present simple’da he / she / it için fiile -s eklenir, simple past’ta fiil V2 olur. Bu, yardımcı fiilin işini fiilin kendisine devretmek demektir.
- What time does the bank open? → Do you know what time the bank opens?Bankanın kaçta açıldığını biliyor musun?
- Where do they live? → Do you know where they live?Nerede oturduklarını biliyor musun?
- When did the film start? → Could you tell me when the film started?Filmin ne zaman başladığını söyler misiniz?
- How much did it cost? → Can you tell me how much it cost?Ne kadar tuttuğunu söyler misin?
Can, will, have: yardımcı fiil yer değiştirir
Can, will, should, have gibi yardımcı fiiller düşmez; yalnızca yer değiştirip öznenin arkasına geçer. Böylece doğrudan sorudaki modal + özne sırası, dolaylı soruda özne + modal olur: Where can I park? → Do you know where I can park? Present perfect’teki have / has da aynı şekilde öznenin arkasına geçer.
- Where can I buy a ticket? → Do you know where I can buy a ticket?Nereden bilet alabileceğimi biliyor musunuz?
- When will the results be ready? → Could you tell me when the results will be ready?Sonuçların ne zaman hazır olacağını söyler misiniz?
- How long have you lived here? → Can I ask how long you have lived here?Ne zamandır burada yaşadığınızı sorabilir miyim?
Evet/Hayır Sorularında If ve Whether
Doğrudan soruda bir soru kelimesi yoksa, yani soru evet/hayır sorusuysa, dolaylı soruda araya if ya da whether gelir. Türkçedeki “açık olup olmadığını, gelip gelmediğini” yapısının karşılığıdır. İkisi aynı anlamdadır; whether biraz daha resmîdir.

- Is the pharmacy open? → Do you know if the pharmacy is open?Eczanenin açık olup olmadığını biliyor musunuz?
- Does this train stop in Eskişehir? → Could you tell me if this train stops in Eskişehir?Bu trenin Eskişehir’de durup durmadığını söyler misiniz?
- Did Emma call? → Do you know whether Emma called?Emma’nın arayıp aramadığını biliyor musun?
- Can I pay by card? → Could you tell me if I can pay by card?Kartla ödeyip ödeyemeyeceğimi söyler misiniz?
Dolaylı Sorular ile En Sık Yapılan Hatalar
Türk öğrencinin dolaylı soru hatalarının kaynağı genellikle aynıdır: Türkçede soru ile düz cümle arasında kelime sırası farkı yoktur. “İstasyon nerede?” ile “istasyonun nerede olduğu” aynı sırayı izler. Bu yüzden İngilizcedeki soru sırası, dolaylı sorunun içine olduğu gibi taşınır.
Can you tell me where is the station?
Can you tell me where the station is?
Türkçede soruyu “-dığını” eki isimleştirir ve sıra değişmez; İngilizcede ek olmadığı için sıranın kendisi değişmelidir. Dolaylı soruda is özneden sonra gelir.
Do you know what time does the bus leave?
Do you know what time the bus leaves?
Türkçede “kaçta kalktığını” derken ayrı bir yardımcı fiil yoktur, ama İngilizce soru kalıbı ezberlendiği için does korunuyor. Dolaylı soruda does düşer ve -s asıl fiile geçer.
Could you tell me when did you arrive?
Could you tell me when you arrived?
Did düşünce geçmiş zamanı asıl fiil taşır: arrive → arrived.
Do you know is Tom at home?
Do you know if Tom is at home?
Türkçedeki “evde olup olmadığını” yapısının İngilizce karşılığı if / whether’dır. If olmadan iki soru üst üste gelir.
I wonder where is my phone?
I wonder where my phone is.
I wonder bir soru değil, düz bir cümledir (“merak ediyorum”). Hem sıra düz olmalı hem de cümle nokta ile bitmeli.
Do you know where can I buy a ticket?
Do you know where I can buy a ticket?
Modallar düşmez ama yer değiştirir: özne + can + fiil. Türkçedeki “nereden alabileceğimi” yapısında da önce kişi, sonra fiil gelir.
I don't know where does he work.
I don't know where he works.
Düz sıra yalnızca kibar sorularda değil, I don't know, I'm not sure gibi ifadelerden sonra da geçerlidir. Does düşer, fiil works olur.
Dolaylı Sorular ile Reported Speech Farkı
İki yapıda da soru düz cümle sırasına girdiği için sık karıştırılır, ama işlevleri farklıdır. Dolaylı soru, şu anda karşımızdakine kibarca sorduğumuz gerçek bir sorudur; zaman kaymaz ve bir cevap bekleriz. Reported speech’te ise geçmişte sorulmuş bir soruyu başkasına aktarırız; aktarma fiili geçmişte olduğu için zaman bir adım geri kayar.
| Dolaylı soru | Aktarılan soru (reported) | |
|---|---|---|
| Amaç | Şimdi kibarca sormak | Geçmişte sorulanı aktarmak |
| Giriş | Can you tell me…? / Do you know…? | He asked (me)… |
| Zaman | Kaymaz | Bir adım geri kayar |
| Örnek | Can you tell me where the bank is? | She asked me where the bank was. |
| Sonda | Genellikle ? | Her zaman . |
Say ve tell farkı, zaman değişim tablosu ve soruların aktarılması reported speech dersinde ayrıntılı anlatılıyor.
Derinleşmek İsteyenlere
Özne sorularında sıra değişmez
Soru kelimesi cümlenin öznesiyse (who, what) doğrudan soruda zaten do / does / did kullanılmaz ve sıra düzdür. Bu yüzden dolaylı soruda hiçbir şey değişmez: Who called? → Do you know who called? / What happened? → Can you tell me what happened? …what did happen ya da …who did call denmez.
Can you tell me…? sorusuna yalnız “Yes” deme
Can you tell me where the station is? biçim olarak bir evet/hayır sorusudur, ama aslında bir ricadır; soran kişi bilgiyi bekler. Bu yüzden doğal cevap bilginin kendisidir: Sure, it's at the end of this street. (Tabii, bu sokağın sonunda.) Bilmiyorsan: Sorry, I'm not from here. (Kusura bakmayın, buralı değilim.)
Dolaylı sorular birer isim cümleciğidir
where the station is gibi bölümler cümlede bir ismin yerini tutar; Can you tell me the time? cümlesindeki “the time” yerine bütün bir cümlecik gelmiştir. Bu yüzden aynı yapıyı I know where she lives. ya da What he said was true. gibi cümlelerde de görürsün. That, what ve whether ile kurulan bu yapılar B2 seviyesinde isim cümlecikleri dersinde ayrıntılı işleniyor.
Kibar sormanın başka bir yolu: question tag
Özellikle bir ricayı yumuşatırken olumsuz cümle + question tag da kullanılır: You don't know where the station is, do you? (İstasyonun nerede olduğunu bilmiyorsunuz, değil mi?) Bu yapı karşımızdakinin bilmeyebileceğini baştan kabul ettiği için çok kibar duyulur. Question tag kuralları ayrı bir derste.
Dolaylı Sorular Alıştırmaları
Üç alıştırmada önce fiili dolaylı sorudaki doğru yerine ve biçimine koyacak, sonra doğru kelime sırasını seçecek, en sonda da doğrudan soruları dolaylı soruya çevireceksin. Cevabını verdikten sonra “Kontrol et” düğmesine bas; açıklamalar hangi kuralın uygulandığını gösterecek.
Alıştırma 1: Dolaylı soruyu tamamla
Doğrudan soruya bak ve dolaylı sorudaki boşluğa fiilin doğru biçimini (gerekirse if / whether) yaz.
- 1
Where is the bus stop? → Can you tell me where the bus stop ?
- 2
What time does the museum open? → Do you know what time the museum ?
- 3
When did the train leave? → Could you tell me when the train ?
- 4
Is the café open? → Do you know the café is open?
- 5
Where can I park my car? → Do you know where I my car?
- 6
How much does this jacket cost? → Could you tell me how much this jacket ?
- 7
Who is that woman? → Do you know who that woman ?
Cevap anahtarı
- is — To be özneden sonra gelir.
- opens — Does düşer, -s asıl fiile geçer.
- left — Did düşer, fiil V2 olur: leave – left.
- if — Evet/hayır sorusu: if ya da whether.
- can park — Özne + can + fiil.
- costs — Does düşer; tekil özne (this jacket) → costs.
- is — To be özneden (that woman) sonra gelir.
Alıştırma 2: Doğru seçeneği işaretle
Dolaylı sorudaki kelime sırasına ve noktalamaya dikkat et.
- 1
Can you tell me where ___?
- 2
Do you know ___ Mehmet is coming tonight?
- 3
I wonder why she ___ so angry yesterday.
- 4
Could you tell me what time ___?
- 5
Hangisi doğru yazılmış?
- 6
Do you know what ___ at the meeting?
- 7
Excuse me, ___ where the nearest bank is?
Alıştırma 3: Doğrudan soruyu dolaylı soruya çevir
Boşluğa dolaylı sorunun eksik kısmını yaz. Yalnızca boşluğa gelen kelimeleri yaz.
- 1
Where does Elif work? → Do you know where ?
- 2
Did the parcel arrive? → Can you tell me if ?
- 3
What is your email address? → Could you tell me what ?
- 4
How long will the journey take? → Do you know how long ?
- 5
Why is the shop closed? → I wonder why .
- 6
When does the next bus leave? → Could you tell me when ?
- 7
Can we sit here? → Do you know if ?
Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları
B1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.
- Okuma çalışmalarıKısa metni oku, anlama sorularını cevapla3 ücretsiz
21 Premium - Dinleme çalışmalarıSesli metni dinle, ne anladığını göster3 ücretsiz
21 Premium - Yazma çalışmalarıBoşlukları doldur, kendi cümlelerini yaz3 ücretsiz
21 Premium - Konuşma çalışmalarıCümleleri sesli söyle, telaffuzunu ölç3 ücretsiz
21 Premium
Dolaylı Sorular Konu Özeti
- Dolaylı sorular, bir soruyu Can you tell me…?, Could you tell me…?, Do you know…? gibi kalıplarla daha kibar sormaktır.
- Giriş kalıbından sonra düz cümle sırası gelir: soru kelimesi + özne + fiil (where the station is).
- Do / does / did düşer; zamanı ve kişiyi asıl fiil taşır (opens, left). Modallar düşmez, öznenin arkasına geçer.
- Evet/hayır sorularında araya if / whether gelir: Do you know if it's open?
- Soru işaretini giriş kalıbı belirler: Can you…? → ?, I wonder… → .
- Can you tell me…?, Do you know…? gibi kalıplardan sonra zaman kaymaz; geçmişte sorulmuş bir soruyu aktarmak reported speech konusudur.
Dolaylı Sorular Hakkında Sık Sorulan Sorular
Indirect questions nedir, ne demek?
Dolaylı soru nasıl yapılır?
Can you tell me ile Could you tell me arasında fark var mı?
Dolaylı sorularda soru işareti kullanılır mı?
Dolaylı sorularda if ne zaman kullanılır?
Dolaylı sorularda do, does, did neden düşer?
Dolaylı sorular ile reported speech aynı şey mi?
“Can you tell me where is the toilet?” doğru mu?
Benzer dersler
- B1Reported Speech (Dolaylı Anlatım) Konu Anlatımı: Zaman Değişim Tablosu, Say ve Tell, Soru Cümleleri ve Alıştırmalar
- A1İngilizce Soru Cümleleri ve Soru Kelimeleri (Wh- Questions): Nasıl Kurulur, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
- A2Can, Could, May Konu Anlatımı: Rica ve İzin Cümleleri, Could ile Geçmişte Yetenek, Örnekler ve Alıştırmalar
- B2Noun Clauses (İsim Cümlecikleri) Konu Anlatımı: That, What, Whether Kullanımı, Örnekler ve Alıştırmalar
- B1Question Tags (…, Değil mi?) Konu Anlatımı: Kuralları, Örnek Cümleler ve Alıştırmalar
