Logo
İngilizce Portalı
B1
B1kelime

İngilizce Kelime Türetme (Word Formation) – Ön Ekler, Son Ekler, Kelime Ailesi ve Örnek Cümleler

İngilizce PortalıGüncellendi: 29 dk okuma
Kısa cevap

Kelime türetme (word formation), bir kök kelimeye ön ek (prefix) ya da son ek (suffix) ekleyerek yeni bir kelime yapmaktır. Un- “değil” anlamı katar (fair → unfair), re- “yeniden” (write → rewrite); -ness isim (kind → kindness), -ful sıfat (care → careful) yapar. Ön ek çoğunlukla anlamı, son ek ise kelimenin türünü değiştirir.

re + write → rewrite | care + ful → careful

Bu derste öğreneceklerin
  1. 1İngilizce Kelime Türetme Nedir? Word Formation Ne Demek?
  2. 2İngilizce Ön Ekler (Prefixes): Anlamı Değiştiren Ekler
    1. 2.1Un-, in- ve dis-: “değil” anlamı
    2. 2.2Re-: yeniden, tekrar
    3. 2.3Pre-, mis-, over- ve under-: önce, yanlış, fazla, az
  3. 3İngilizce Son Ekler (Suffixes): Türü Değiştiren Ekler
    1. 3.1-er ve -or: işi yapan kişi
    2. 3.2-ness, -ity, -hood, -ship ve -dom: soyut isimler
    3. 3.3-ment, -tion ve -sion: fiilden isim
    4. 3.4-ful ve -less: dolu ve yoksun
    5. 3.5-able, -ous, -al ve -ive: diğer sıfat ekleri
    6. 3.6-en, -ize ve -ify: fiil yapan ekler
  4. 4Kelime Türetme ile Soru Sorma ve Cevap Verme
  5. 5İngilizce Kelime Türetme Cümlede Nasıl Kullanılır?
  6. 6Ek Alınca Kelime Nasıl Değişir? Yazım Kuralları
  7. 7Kelime Ailesi (Word Family): Decide, Decision, Decisive
  8. 8Tür Değiştirme (Conversion): Ek Almadan Yeni Tür
  9. 9Türetilmiş Kelimelerin Anlamını Tahmin Etme
  10. 10İngilizce Kelime Türetme ile En Sık Yapılan Hatalar
  11. 11Derinleşmek İsteyenlere
  12. 12İngilizce Kelime Türetme Alıştırmaları
  13. 13İngilizce Kelime Türetme Konu Özeti
  14. 14İngilizce Kelime Türetme Hakkında Sık Sorulan Sorular

İngilizce Kelime Türetme Nedir? Word Formation Ne Demek?

Türkçe ekleri çok seven bir dildir: göz → gözlük → gözlükçü, sev → sevgi → sevgisiz. İngilizce de yeni kelime yapmak için ekler kullanır, ama bir farkla: Türkçede ekler çoğunlukla kelimenin sonuna gelir (bi-, na- gibi alıntı birkaç ön ek dışında); İngilizcede ise ekler hem başa hem sona gelebilir. Başa gelen eke prefix (ön ek), sona gelen eke suffix (son ek) denir. Unhelpful kelimesinde ikisi birden var: un + help + ful.

Kelime türetmeyi bilmek üç açıdan işine yarar. Birincisi, bildiğin tek bir kökten dört beş yeni kelime çıkarırsın: decide, decision, decisive, decisively. İkincisi, okurken karşına çıkan bilmediğin bir kelimenin anlamını parçalarından tahmin edebilirsin. Üçüncüsü, cümlede hangi türe ihtiyaç olduğunu görüp doğru biçimi seçersin: a good decision, ama Decide now! Bu yazıda en yaygın ekleri, kelime ailelerini ve ek almadan tür değiştiren kelimeleri göreceksin.

Kelime türetmenin temel terimleri
TerimNe demek?Örnek
root / basekök, ek almamış kelimehelp, kind, decide
prefixön ek, kelimenin başına gelirunhappy, rewrite, misunderstand
suffixson ek, kelimenin sonuna gelirkindness, careful, shorten
word familyaynı kökten gelen kelimelerdecide – decision – decisive – decisively
conversionek almadan tür değiştirmean email (isim) → to email (fiil)

İngilizce Ön Ekler (Prefixes): Anlamı Değiştiren Ekler

Ön ekler kelimeye “değil, yeniden, önce, yanlış, fazla, az” gibi anlamlar katar. Aşağıda üç grupta 22 kelime var. Olumsuzluk ön eklerini (un-, in-, dis-) ve happy – unhappy, possible – impossible gibi çiftleri zıt anlamlı kelimeler yazısında da anlattık; buradaki tablolarda oradaki çiftlerden farklı kelimeler yer alıyor. Önce tüm ön ekleri bir arada gör:

Sık kullanılan ön ekler ve anlamları
Ön ekAnlamıÖrnek
un-değil; tersini yapmakunfair, unknown, unlock
in- / im- / il- / ir-değilinformal, impatient, illegal, irregular
dis-değil; tersini yapmakdisadvantage, disagree
re-yeniden, tekrarrewrite, rebuild, reopen
pre-önce, önpreview, preschool
mis-yanlış, hatalımisunderstand, misspell
over-fazla, aşırıovereat, overcook
under-az, yetersizunderpaid
inter-arası, arasındainternational
co-birlikte, ortakco-worker

Un-, in- ve dis-: “değil” anlamı

Bu ekler kelimeye “değil” ya da “tersi” anlamı katar. Un- en yaygın olanıdır ve çoğunlukla sıfatlarla kullanılır: fair → unfair, known → unknown. In- daha çok Latince kökenli kelimelerde görülür; p, b, m harflerinden önce çoğunlukla im- (patient → impatient), l harfinden önce il- (legal → illegal), r harfinden önce ir- (regular → irregular) olur. Dis- hem isim ve sıfatlarla hem fiillerle kullanılır: advantage → disadvantage. Hangi kelimenin hangi eki aldığını kuraldan çok kelimeyle birlikte öğrenirsin: unhappy doğru, inhappy yanlıştır.

Un-, in- ve dis- ile türeyen kelimeler (1–9)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
1unfair (un + fair)haksız, adaletsizIt’s unfair that only my brother gets a present.
Sadece kardeşimin hediye alması haksızlık.
2unable (be unable to)yapamayan; be unable to: -amamak, -ememekI was unable to sleep because of the noise.
Gürültü yüzünden uyuyamadım.
3unknown (un + known)bilinmeyen, tanınmayanThe song was written by an unknown singer.
Şarkıyı tanınmayan bir şarkıcı yazmış.
4unsafe (un + safe)güvensiz, tehlikeliThe old bridge is unsafe, so nobody uses it now.
Eski köprü güvenli değil, bu yüzden artık kimse onu kullanmıyor.
5unhealthy (un + healthy)sağlıksız, sağlığa zararlıEating fast food every day is unhealthy.
Her gün fast food yemek sağlıksızdır.
6unfriendly (un + friendly)soğuk, dostça olmayanThe waiter was a bit unfriendly today.
Garson bugün biraz soğuktu.
7impatient (im + patient)sabırsızDon’t be so impatient! The bus will come soon.
Bu kadar sabırsız olma! Otobüs birazdan gelir.
8informal (in + formal)resmî olmayan, samimiYou can use informal language in a message to a friend.
Arkadaşına yazdığın mesajda samimi bir dil kullanabilirsin.
9disadvantage (dis + advantage)dezavantaj, sakıncaOne disadvantage of living in the city is the noise.
Şehirde yaşamanın bir dezavantajı gürültü.

Re-: yeniden, tekrar

Re- fiillere “yeniden, tekrar” anlamı katar ve kelimenin türünü değiştirmez. Çok verimli bir ektir: write → rewrite, build → rebuild, open → reopen. Fiil düzensizse ek aldıktan sonra da aynı biçimde çekilir: write – wrote – written gibi rewrite – rewrote – rewritten. Bazı kelimeler re ile başlasa da ayrılabilir bir ek taşımaz: ready, remember, relax kelimelerinde re çıkarılınca geriye bildiğin bir kelime kalmaz ve “yeniden” anlamı yoktur.

Re- ile türeyen kelimeler (10–15)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
10rewrite (rewrote, rewritten)yeniden yazmakThe teacher asked me to rewrite my essay.
Öğretmen kompozisyonumu yeniden yazmamı istedi.
11redo (redid, redone)yeniden yapmak, baştan yapmakI made a mistake, so I had to redo the whole exercise.
Hata yaptım, bu yüzden bütün alıştırmayı baştan yapmak zorunda kaldım.
12rebuild (rebuilt)yeniden inşa etmekThey rebuilt the school after the fire.
Yangından sonra okulu yeniden inşa ettiler.
13reopenyeniden açmak, yeniden açılmakThe museum will reopen in May.
Müze mayısta yeniden açılacak.
14replaytekrar oynatmak, tekrar oynamakCan you replay the last part of the video?
Videonun son kısmını tekrar oynatır mısın?
15reuseyeniden kullanmakWe reuse glass jars in our kitchen.
Mutfağımızda cam kavanozları yeniden kullanıyoruz.

Pre-, mis-, over- ve under-: önce, yanlış, fazla, az

Bu dört ek kelimeye zaman, doğruluk ve miktar anlamı katar. Pre- “önce” demektir: preview bir şeyin önceden gösterilmesidir. Mis- “yanlış” demektir: misunderstand yanlış anlamak, misspell yanlış yazmaktır. Over- “fazla, aşırı”, under- ise “az, yetersiz” anlamı taşır: overeat fazla yemek, underpaid az ücret alan demektir. Over ve under tek başına edat olarak da kullanılır (over the bridge, under the table); bu tablodaki kelimelerde ise ek olarak miktar anlatırlar. Underground, overseas gibi kelimelerde yer anlamı korunur.

Pre-, mis-, over- ve under- ile türeyen kelimeler (16–22)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
16preview (isim ve fiil)önizleme, ön gösterimYou can watch a short preview of the movie online.
Filmin kısa bir ön gösterimini internetten izleyebilirsin.
17preschool (BrE’de daha çok nursery school)okul öncesi; anaokuluMy little sister goes to preschool three days a week.
Küçük kız kardeşim haftada üç gün anaokuluna gidiyor.
18misunderstand (misunderstood)yanlış anlamakSorry, I misunderstood your question.
Pardon, soruyu yanlış anladım.
19misspell (misspelled; BrE: misspelt de)yanlış yazmak (harfleri)I often misspell the word “necessary”.
“Necessary” kelimesini sık sık yanlış yazıyorum.
20overeat (overate, overeaten)fazla yemek, aşırı yemekI always overeat at my grandmother’s house.
Büyükannemin evinde hep fazla yiyorum.
21overcookfazla pişirmekDon’t overcook the pasta.
Makarnayı fazla pişirme.
22underpaid (sıfat)düşük ücretli, az maaş alanShe works long hours, but she is underpaid.
Uzun saatler çalışıyor ama aldığı ücret düşük.
İngilizce kelime türetme ön ekler: fair unfair, write rewrite, view preview örnekleri
Ön ek kelimenin anlamını değiştirir

İngilizce Son Ekler (Suffixes): Türü Değiştiren Ekler

Son ekler kelimenin sonuna gelir ve çoğunlukla türünü değiştirir: fiilden isim (decide → decision), sıfattan isim (kind → kindness), isimden sıfat (care → careful), sıfattan fiil (short → shorten). Aşağıda eklerin yaptığı türe göre altı grupta 51 kelime var. Sıfata -ly ekleyerek zarf yapmayı ise zarflar yazısında ve durum zarfları dersinde ayrıntılı anlattık.

-er ve -or: işi yapan kişi

Fiile -er ya da -or eklenince o işi yapan kişi ortaya çıkar: own → owner, visit → visitor. Türkçedeki -ıcı, -ar gibi eklere benzer (sat → satıcı, yaz → yazar). Bu ek pek çok meslek adı da yapar (teacher, driver, actor); onları meslekler yazısında bulabilirsin. Hangi kelimenin -er, hangisinin -or aldığını kelimeyle birlikte öğrenmek gerekir. Tek ünlü + tek ünsüzle biten tek heceli fiillerde son ünsüz ikilenir (run → runner); iki heceli fiillerde bu, vurgu son hecedeyse olur (begin → beginner, ama visit → visitor).

-er ve -or ile türeyen kişi isimleri (23–28)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
23owner (own + er)sahip, mal sahibiWho is the owner of this black car?
Bu siyah arabanın sahibi kim?
24user (use + r)kullanıcıThe new app is easy for older users.
Yeni uygulama yaşlı kullanıcılar için kolay.
25beginner (begin + n + er)yeni başlayan, acemiThis yoga class is for beginners.
Bu yoga dersi yeni başlayanlar için.
26speaker (speak + er)konuşmacı; (bir dili) konuşanShe is a native speaker of Spanish.
Anadili İspanyolca.
27learner (learn + er)öğrenen, öğrenciThis dictionary is for English learners.
Bu sözlük İngilizce öğrenenler için.
28visitor (visit + or)ziyaretçiThe museum had many visitors last weekend.
Müzenin geçen hafta sonu çok ziyaretçisi vardı.

-ness, -ity, -hood, -ship ve -dom: soyut isimler

Bu ekler soyut isim yapar. -ness sıfattan isim yapar ve Türkçedeki -lik ekine benzer: kind → kindness (iyilik), dark → darkness (karanlık). -ity çoğunlukla Latince kökenli sıfatlarla gelir: able → ability, possible → possibility. -hood bir dönemi ya da durumu (childhood), -ship bir ilişkiyi ya da üyeliği (friendship, membership), -dom bir durumu (freedom) anlatır. Duyguları anlatan happiness, sadness gibi isimler duygular yazısında yer alıyor.

Soyut isimler (29–38)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
29kindness (kind + ness)nezaket, iyilikThank you for your kindness.
İyiliğin için teşekkür ederim.
30darkness (dark + ness)karanlıkWe walked home in complete darkness.
Eve zifiri karanlıkta yürüdük.
31weakness (weak + ness)zayıflık, zaafChocolate is my biggest weakness.
Çikolata benim en büyük zaafım.
32ability (able → ability)yetenek, beceriShe has the ability to learn languages quickly.
Dilleri hızlı öğrenme yeteneği var.
33activity (active → activity)etkinlik, faaliyetSwimming is my favorite summer activity.
Yüzmek en sevdiğim yaz etkinliği.
34possibility (possible → possibility)olasılık, ihtimalIs there any possibility of a delay?
Gecikme olasılığı var mı?
35childhood (child + hood)çocuklukI spent my childhood in a small village.
Çocukluğum küçük bir köyde geçti.
36friendship (friend + ship)arkadaşlık, dostlukTheir friendship started in high school.
Arkadaşlıkları lisede başladı.
37membership (member + ship)üyelikHow much is the gym membership?
Spor salonu üyeliği ne kadar?
38freedom (free + dom)özgürlükTeenagers usually want more freedom.
Gençler genellikle daha fazla özgürlük ister.

-ment, -tion ve -sion: fiilden isim

Bu ekler fiilden eylemin adını yapar, Türkçedeki -me, -ma ya da -iş eklerine benzer: pay → payment (ödeme), invite → invitation (davet). -ment çoğunlukla fiile doğrudan eklenir: agree → agreement. -tion eklenirken kelimenin sonu biraz değişebilir: explain → explanation, prepare → preparation. -de ya da -d ile biten bazı fiiller -sion alır: decide → decision. Bu isimlerin bazıları çoğunlukla sayılamaz: education, entertainment gibi; sayılamayan isimler dersinde bunun cümleye etkisini görebilirsin.

Fiilden isim yapan ekler (39–49)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
39agreement (agree + ment)anlaşma, uzlaşmaWe finally reached an agreement.
Sonunda bir anlaşmaya vardık.
40achievement (achieve + ment)başarı, kazanımWinning the prize was a great achievement for our school.
Ödülü kazanmak okulumuz için büyük bir başarıydı.
41movement (move + ment)hareketAny sudden movement can scare the cat.
Ani bir hareket kediyi korkutabilir.
42improvement (improve + ment)gelişme, iyileşmeThere is a big improvement in your English.
İngilizcende büyük bir gelişme var.
43development (develop + ment)gelişim, gelişme, kalkınmaSleep is important for a child’s development.
Uyku çocuğun gelişimi için önemlidir.
44decision (decide → decision)kararIt was a hard decision, but I left my job.
Zor bir karardı ama işimden ayrıldım.
45imagination (imagine → imagination)hayal gücüYou need a lot of imagination to write stories for children.
Çocuklar için hikâye yazmak çok hayal gücü ister.
46education (educate → education)eğitim, öğrenimShe wants to continue her education abroad.
Eğitimine yurt dışında devam etmek istiyor.
47suggestion (suggest + ion)öneriDo you have any suggestions for the trip?
Gezi için önerin var mı?
48explanation (explain → explanation)açıklamaThe teacher’s explanation was very clear.
Öğretmenin açıklaması çok netti.
49preparation (prepare → preparation)hazırlıkWe started our preparations for the party early.
Parti hazırlıklarına erken başladık.

-ful ve -less: dolu ve yoksun

Bu iki ek isimden sıfat yapar ve çoğu zaman karşıt anlam taşır. -ful “bir şeyle dolu, bir şeyi olan” demektir, Türkçedeki -li ekine benzer: care → careful (dikkatli). -less ise “bir şeyden yoksun” demektir, Türkçedeki -siz ekine benzer: care → careless (dikkatsiz). Ek -ful tek l ile yazılır: carefull değil, careful. Her kelime iki eki birden almaz: homeless var, homeful yok. Ayrıca hopeless bir işte çok kötü olmayı da anlatabilir: I’m hopeless at math.

-ful ve -less ile türeyen sıfatlar (50–60)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
50careful (care + ful)dikkatli, özenliBe careful! The floor is wet.
Dikkatli ol! Yer ıslak.
51careless (care + less)dikkatsiz, özensizI made a careless mistake in the test.
Sınavda dikkatsizlikten bir hata yaptım.
52helpful (help + ful)yardımcı, yardımsever; faydalıThe staff at the hotel were very helpful.
Oteldeki çalışanlar çok yardımcıydı.
53useless (use + less)işe yaramaz, faydasızThis old charger is useless now.
Bu eski şarj aleti artık işe yaramıyor.
54painful (pain + ful)acı verici, ağrılıMy knee is still painful after the fall.
Düştükten sonra dizim hâlâ ağrıyor.
55harmless (harm + less)zararsızDon’t worry, this spider is harmless.
Merak etme, bu örümcek zararsız.
56successful (success + ful)başarılıHer first business was very successful.
İlk işi çok başarılı oldu.
57hopeless (hope + less)umutsuz; (bir işte) çok kötüI’m hopeless at math.
Matematikte çok kötüyüm.
58peaceful (peace + ful)huzurlu, sakinThe village is quiet and peaceful.
Köy sessiz ve huzurlu.
59homeless (home + less)evsizThe volunteers cook meals for homeless people.
Gönüllüler evsizler için yemek pişiriyor.
60endless (end + less)sonsuz, bitmek bilmeyenThe meeting felt endless.
Toplantı bitmek bilmedi.

-able, -ous, -al ve -ive: diğer sıfat ekleri

Sıfat yapan başka sık ekler de var. -able “-ebilir, -ebilen” anlamı taşır: accept → acceptable (kabul edilebilir), rely → reliable (güvenilir). -ous isimden sıfat yapar: danger → dangerous. -al “bir şeyle ilgili” demektir: culture → cultural, nation → national. -ive çoğunlukla fiilden sıfat yapar: create → creative, decide → decisive. Eklenirken kökün sonu değişebilir: rely → reliable kelimesinde y, i olur.

Diğer sıfat ekleri (61–68)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
61enjoyable (enjoy + able)zevkli, keyifliWe had an enjoyable evening with friends.
Arkadaşlarla keyifli bir akşam geçirdik.
62reliable (rely → reliable)güvenilirMy old car is slow but reliable.
Eski arabam yavaş ama güvenilir.
63acceptable (accept + able)kabul edilebilir, uygunIs it acceptable to wear jeans to the office?
Ofise kot pantolon giymek uygun mu?
64dangerous (danger + ous)tehlikeliSwimming here is dangerous because of the strong waves.
Güçlü dalgalar yüzünden burada yüzmek tehlikeli.
65cultural (culture → cultural)kültürelThe city has many cultural events in summer.
Şehirde yazın birçok kültürel etkinlik var.
66national (nation + al)ulusal, millîToday is a national holiday.
Bugün ulusal bayram.
67creative (create → creative)yaratıcıMy sister is very creative; she makes her own clothes.
Kız kardeşim çok yaratıcı; kendi kıyafetlerini kendisi dikiyor.
68decisive (decide → decisive)kararlı, kesin; belirleyiciWe need a decisive leader.
Kararlı bir lidere ihtiyacımız var.

-en, -ize ve -ify: fiil yapan ekler

Bu ekler sıfattan ya da isimden fiil yapar, Türkçedeki -leştirmek, -laştırmak eklerine benzer. -en çoğunlukla kısa sıfatlara eklenir: short → shorten (kısaltmak), wide → widen (genişletmek). -ize ve -ify daha uzun kelimelerle gelir: organize, apologize, simplify. Amerikan İngilizcesinde -ize yazılır; İngiliz İngilizcesinde -ise yazımı da yaygındır (organise, apologise).

Fiil yapan ekler (69–73)
#İngilizceTürkçeÖrnek cümle
69shorten (short + en)kısaltmak, kısalmakCan you shorten these pants for me?
Bu pantolonu benim için kısaltabilir misiniz?
70widen (wide → widen)genişletmek, genişlemekThey are going to widen the road.
Yolu genişletecekler.
71organize (BrE: organise de)düzenlemek, organize etmekWho organized the party?
Partiyi kim düzenledi?
72apologize (BrE: apologise de)özür dilemekYou should apologize to your sister.
Kız kardeşinden özür dilemelisin.
73simplify (simple → simplify)basitleştirmekCan you simplify this explanation?
Bu açıklamayı basitleştirebilir misin?
İngilizce kelime türetme son ekler: kind kindness, care careful, short shorten ile tür değişimi
Son ek kelimenin türünü değiştirir

Kelime Türetme ile Soru Sorma ve Cevap Verme

Bir kelimenin başka türünü bilmediğinde öğretmenine ya da arkadaşına sorman gerekebilir. Aşağıdaki kalıplar kelime ailesini sormak, eklerin anlamını öğrenmek ve yazılışı kontrol etmek için işine yarar.

Kelime ailesini sorma kalıpları
KalıpTürkçesiÖrnek
What’s the noun form of …?… kelimesinin isim hâli ne?What’s the noun form of decide? – Decision.
What’s the adjective form of …?… kelimesinin sıfatı ne?What’s the adjective form of danger? – Dangerous.
Is there a verb for …?… için bir fiil var mı?Is there a verb for simple? – Yes, simplify.
What’s the opposite of …?… kelimesinin zıttı ne?What’s the opposite of fair? – Unfair.
What does the prefix … mean?… ön eki ne demek?What does the prefix re- mean? – It means “again”.
How do you spell …?… nasıl yazılır?How do you spell successful?
Can I say …?… diyebilir miyim?Can I say unagree? – No, say disagree.
Kelime Ailesi Diyaloğu
  • Zeynep: Tom, what’s the noun form of decide?Zeynep: Tom, decide kelimesinin isim hâli ne?
  • Tom: It’s decision. You make a decision.Tom: Decision. Bir karar verirsin (make a decision).
  • Zeynep: And the adjective? Is it decisionful?Zeynep: Peki sıfatı? Decisionful mı?
  • Tom: No, that word doesn’t exist. The adjective is decisive.Tom: Hayır, öyle bir kelime yok. Sıfatı decisive.
  • Zeynep: What does decisive mean?Zeynep: Decisive ne demek?
  • Tom: A decisive person makes decisions quickly and clearly.Tom: Kararlı biri hızlı ve net karar verir.
  • Zeynep: So my mother is decisive, and I’m indecisive!Zeynep: Yani annem kararlı, ben de kararsızım!
  • Tom: Exactly. You learned two new words in one minute.Tom: Aynen öyle. Bir dakikada iki yeni kelime öğrendin.

İngilizce Kelime Türetme Cümlede Nasıl Kullanılır?

Doğru türetilmiş kelimeyi seçmenin anahtarı cümledeki boşluğun yeridir. Boşluğun önüne ve arkasına bakarak hangi türe ihtiyaç olduğunu anlayabilirsin. Aşağıdaki altı kart en önemli ipuçlarını gösteriyor.

1A, an, the ve sıfattan sonra isim

Boşluktan önce a, an, the, my, your gibi bir kelime ya da bir sıfat varsa çoğunlukla isim gerekir: -tion, -ment, -ness, -ity ekli kelimeler.

  • It was a difficult decision.Zor bir karardı.
  • Thank you for your help and kindness.Yardımın ve iyiliğin için teşekkür ederim.
  • The payment is due on Monday.Ödemenin son günü pazartesi.

2Be fiilinden sonra ya da isimden önce sıfat

Boşluk be, look, feel, seem gibi bir fiilden sonra ya da bir ismin önündeyse çoğunlukla sıfat gerekir: -ful, -less, -able, -ous, -ive ekli kelimeler.

  • The road is dangerous at night.Yol geceleri tehlikeli.
  • She is a careful driver.O dikkatli bir sürücü.
  • The movie looks enjoyable.Film keyifli görünüyor.

3Fiili anlatan zarf: -ly

Boşluk bir fiilin nasıl yapıldığını anlatıyorsa sıfat değil zarf gerekir. Sıfata çoğunlukla -ly eklenir: careful → carefully. Ayrıntısı durum zarfları dersinde.

  • Please drive carefully.Lütfen dikkatli sür.
  • He answered decisively.Kararlı bir şekilde cevap verdi.

4Make ve give ile kurulan isim kalıpları

Türetilmiş isimlerin çoğu belirli fiillerle birlikte kullanılır. “Karar vermek” make a decision, “öneride bulunmak” make a suggestion, “açıklama yapmak” give an explanation olur.

  • We need to make a decision today.Bugün bir karar vermemiz gerekiyor.
  • Can I make a suggestion?Bir öneride bulunabilir miyim?
  • He didn’t give any explanation.Hiçbir açıklama yapmadı.

5Sayılamayan türetilmiş isimler

Education, freedom, information, entertainment gibi soyut isimler çoğunlukla sayılamaz; önlerine a/an gelmez ve çoğul olmazlar. Decision, suggestion, invitation ise sayılabilir.

  • I need some information about the course.Kurs hakkında biraz bilgiye ihtiyacım var.
  • Everyone wants freedom.Herkes özgürlük ister.
  • I got two invitations this week.Bu hafta iki davetiye aldım.

6-ed ve -ing ile sıfat

Fiillerden -ed ve -ing ile de sıfat türetilir: bored (canı sıkılmış), boring (sıkıcı). Kişinin hissi için -ed, hissi yaratan şey için -ing kullanılır; kural -ed ve -ing sıfatlar dersinde.

  • I’m interested in history.Tarihle ilgileniyorum.
  • The book is very interesting.Kitap çok ilginç.

Ek Alınca Kelime Nasıl Değişir? Yazım Kuralları

Son ek alırken kelimenin yazılışı bazen değişir. Bu değişikliklerin çoğu düzenli kurallara uyar ve kökün okunuşunu korur. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşacağın beş durumu gösteriyor; istisnalar olduğu için emin olmadığında sözlüğe bak.

Son ek alırken yazım değişiklikleri
KuralÖrnekNot
Ünsüzden sonra gelen y → ihappy → happiness, lazy → laziness, rely → reliableÜnlüden sonra y kalır: enjoy → enjoyable
Sondaki okunmayan e düşer (ek ünlüyle başlıyorsa)create → creative, use → user, prepare → preparationEk ünsüzle başlıyorsa e kalır: use → useful, care → careful (istisna: argue → argument)
Tek ünlü + tek ünsüzle biten tek heceli kelimede son ünsüz ikilenirrun → runner, shop → shopperİki heceli kelimede vurgu son hecedeyse: begin → beginner; değilse ikilenmez: visit → visitor
-ful tek l ile yazılırcare → careful, help → helpfulZarf yapınca ll olur: carefully
Kökün sonu değişebilirdecide → decision, explain → explanation, able → abilityBu değişiklikleri kelimeyle birlikte öğren

Kelime Ailesi (Word Family): Decide, Decision, Decisive

Aynı kökten türeyen kelimelerin oluşturduğu gruba word family (kelime ailesi) denir. Bir kelimeyi öğrenirken ailesini de birlikte öğrenmek kelime hazineni hızla genişletir. Aşağıdaki tabloda sık kullanılan on kelime ailesinin fiil, isim, sıfat ve zarf biçimleri var. Bazı ailelerde bir tür eksiktir ya da isimle fiil aynıdır (help, care).

Sık kullanılan kelime aileleri
FiilİsimSıfatZarf
decidedecisiondecisivedecisively
succeedsuccesssuccessfulsuccessfully
createcreationcreativecreatively
actaction, activityactiveactively
carecarecareful, carelesscarefully, carelessly
helphelphelpful, helplesshelpfully
differdifferencedifferentdifferently
enjoyenjoymentenjoyable—
preparepreparationprepared—
—dangerdangerousdangerously
İngilizce kelime türetme kelime ailesi: decide, decision, decisive, decisively fiil isim sıfat zarf
Bir kök, dört kelime: decide ailesi
Bir kelime ailesi, dört cümle
  • I want to succeed in my new job.Yeni işimde başarılı olmak istiyorum. (fiil)
  • Hard work is the key to success.Çok çalışmak başarının anahtarıdır. (isim)
  • She is a successful doctor.O başarılı bir doktor. (sıfat)
  • We successfully finished the project.Projeyi başarıyla bitirdik. (zarf)

Tür Değiştirme (Conversion): Ek Almadan Yeni Tür

İngilizcede bazı kelimeler hiçbir ek almadan başka bir türe geçer; buna conversion (tür değiştirme) denir. En sık görülen biçim isimden fiile geçiştir: an email → to email. Türkçede bu çok daha seyrektir, çünkü fiil yapmak için genellikle -le- gibi bir ek ya da etmek, yapmak gibi bir yardımcı fiil gerekir (e-posta göndermek). İngilizcede kelimenin türünü cümledeki yerinden anlarsın.

Ek almadan tür değiştiren kelimeler
Kelimeİsim ya da sıfat olarakFiil olarak
emailI got an email. (e-posta)I’ll email you. (e-posta atmak)
textSend me a text. (mesaj)Text me later. (mesaj atmak)
watera glass of water (su)Water the plants. (sulamak)
booka good book (kitap)Book a table. (rezervasyon yapmak)
emptyan empty box (boş, sıfat)Empty your pockets. (boşaltmak)
cleana clean room (temiz, sıfat)Clean your room. (temizlemek)
runa morning run (koşu)I run every day. (koşmak)

Türetilmiş Kelimelerin Anlamını Tahmin Etme

Okurken bilmediğin uzun bir kelimeyle karşılaştığında sözlüğe bakmadan önce onu parçalarına ayırmayı dene. Çoğu uzun kelime tanıdık bir kök ve bir iki ekten oluşur. Şu üç adım işini kolaylaştırır:

  1. Kökü bul. Ekleri çıkarınca geriye bildiğin bir kelime kalıyor mu? unbreakable → break (kırmak).
  2. Ön ekin anlamını ekle. un- “değil” demektir: kırılabilir değil.
  3. Son ekten türü çıkar. -able sıfat yapar: unbreakable “kırılmaz” bir sıfattır. Sonra cümleye koyup anlamın oturup oturmadığını kontrol et.
Parçalara ayırarak anlam tahmini
  • This glass is unbreakable. (un + break + able)Bu bardak kırılmaz.
  • There was a misunderstanding between us. (mis + understand + ing)Aramızda bir yanlış anlaşılma oldu.
  • Don’t be unkind to your friends. (un + kind)Arkadaşlarına kaba davranma.
  • He forgot his keys again. He’s so forgetful! (forget + ful)Anahtarlarını yine unuttu. Çok unutkan!
  • I need to rethink my plans. (re + think)Planlarımı yeniden düşünmem gerekiyor.
İngilizce kelime türetme ile anlam tahmini: unbreakable, rethink, forgetful kelimelerini parçalara ayırma
Kelimeyi parçalarına ayır, anlamını tahmin et

İngilizce Kelime Türetme ile En Sık Yapılan Hatalar

Kelime türetme hatalarının çoğu iki yerden gelir: cümlede yanlış türü kullanmak ve her eki her kelimeye takmak. Türkçede ekler çok düzenli çalıştığı için İngilizcede de öyle olacağını düşünmek doğaldır, ama İngilizcede hangi kelimenin hangi eki aldığını çoğu zaman kelimeyle birlikte öğrenmek gerekir.

He made a good decide.

He made a good decision.

Türkçede “karar” ve “karar vermek” aynı kökü taşır, ama İngilizcede isim ve fiil farklı biçimdedir. a good arkasından isim ister: decision.

She is a very care driver.

She is a very careful driver.

İsmin önünde sıfat gerekir. Care isim ya da fiildir; sıfatı careful olur.

I unagree with you.

I disagree with you.

Türkçedeki olumsuzluk eki hemen her kelimeye gelir, İngilizcedeki ön ekler gelmez. Agree kelimesinin olumsuzu disagreedir; hangi ön ekin geleceğini kelimeyle öğren.

Please drive careful.

Please drive carefully.

Fiilin nasıl yapıldığını zarf anlatır. Türkçede “dikkatli sür” derken ek gerekmez; İngilizcede sıfata -ly eklenir.

I need an information about the course.

I need some information about the course.

Information sayılamaz; önüne an gelmez ve çoğul olmaz. Türkçedeki “bir bilgi” ifadesi bu hataya yol açar.

Happyness is important.

Happiness is important.

Ünsüzden sonra gelen y, ek alırken i olur: happy → happiness, lazy → laziness.

Sorry, I misunderstanded you.

Sorry, I misunderstood you.

Ön ek fiilin çekimini değiştirmez. Understand düzensizdir (understood), bu yüzden misunderstood olur. Çekimler için düzensiz fiiller listesine bak.

The film was very enjoy.

The film was very enjoyable. / I enjoyed the film.

Very ve be fiilinden sonra sıfat gerekir; enjoy fiildir. Sıfatı enjoyable, ya da cümleyi fiille kur: I enjoyed the film.

Derinleşmek İsteyenlere

Bir kelime birden çok ek alabilir

Ekler üst üste binebilir. help → helpful → unhelpful, care → careless → carelessness, believe → believable → unbelievable. Uzun bir kelimeyi çözerken ekleri dıştan içe doğru tek tek çıkar. Fiilden isim yapmak resmî yazıda çok kullanılır; bu konunun ileri düzeyi isimleştirme dersinde anlatılıyor.

-er mi, -or mu, -ist mi?

İşi yapan kişi için en yaygın ek -er’dir (owner, beginner). -or daha çok Latinceden gelen kelimelerde görülür (visitor, actor, inventor), ama bu yalnız bir eğilimdir. -ist bir alanla uğraşan kişiyi (artist, scientist), -ian bir alanda çalışan kişiyi (musician) anlatır. Kesin bir kural yoktur; kelimeyi bir kez doğru yazılışıyla görüp öğrenmek en kolay yoldur.

Priceless “fiyatsız” değil, “paha biçilmez” demektir

-less eki çoğunlukla “yoksun” anlamı verir, ama birkaç kelimede anlam beklenmedik olur. Priceless “çok değerli, paha biçilmez” demektir: a priceless painting. Değeri olmayan bir şey için worthless kullanılır. Benzer biçimde invaluable da “çok değerli” anlamına gelir, “değersiz” değil.

Aynı kökten farklı anlamlı sıfatlar

Bazen bir kök iki ayrı sıfat ekiyle iki ayrı anlam kazanır: economic (ekonomiyle ilgili) ve economical (tutumlu), historic (tarihî önemi olan) ve historical (geçmişle ilgili), sensible (mantıklı) ve sensitive (hassas). Bu çiftleri karıştırılan kelimeler yazısında örneklerle anlattık.

Ek almış kelimeleri sözlükte nasıl bulursun?

Birçok sözlük türetilmiş kelimeleri kökün altında, ayrı bir madde olarak gösterir: care maddesinin altında careful, careless, carefully gibi. Bilmediğin bir kelimeyi bulamazsan ekleri çıkarıp kökü ara. Seviyene uygun kelimeleri ailesiyle birlikte öğrenmek için B1 kelime listesindeki kelimelerin farklı türlerine bakabilirsin.

İngilizce Kelime Türetme Alıştırmaları

Üç alıştırmada önce ön eklerin anlamını bulacak, sonra cümleye uyan türü seçecek, en sonda da parantezdeki kökten yeni kelime türeteceksin. Boşluğun önündeki ve arkasındaki kelimelere bakarak hangi türe ihtiyaç olduğunu düşün.

Çoktan seçmeli

Alıştırma 1: Ön ekin anlamını bul

Kelimedeki ön ekin kattığı anlamı seç.

  1. 1

    “rewrite” kelimesinde “re-” ne anlam katar?

  2. 2

    “misunderstand” kelimesinde “mis-” ne anlam katar?

  3. 3

    “preview” kelimesinde “pre-” ne anlam katar?

  4. 4

    “overeat” kelimesinde “over-” ne anlam katar?

  5. 5

    “unfair” kelimesinde “un-” ne anlam katar?

  6. 6

    “underpaid” kelimesinde “under-” ne anlam katar?

Cevap anahtarı
  1. yeniden — Rewrite yeniden yazmak demektir.
  2. yanlış — Misunderstand yanlış anlamaktır.
  3. önce — Preview önceden gösterim demektir.
  4. fazla — Overeat fazla yemektir.
  5. değil — Unfair adil değil, yani haksız demektir.
  6. az, yetersiz — Underpaid yetersiz ücret alan demektir.
Çoktan seçmeliPremium

Alıştırma 2: Cümleye uyan türü seç

Boşluğa uyan kelimeyi seç. Boşluğun önündeki kelimeye dikkat et.

  1. 1

    It was a difficult ___, but I finally chose the blue car.

  2. 2

    Our manager is a ___ person. She makes choices quickly.

  3. 3

    Please drive ___. The road is icy.

  4. 4

    Thank you for your ___. Your idea was really good.

  5. 5

    This sofa isn’t very ___. My back hurts.

  6. 6

    Our new teacher is very ___. She answers all our questions.

  7. 7

    I didn’t understand the teacher’s ___. Can she say it again?

Boşluk doldurmaPremium

Alıştırma 3: Kökten yeni kelime türet

Parantezdeki kelimeden uygun bir kelime türetip boşluğa yaz.

  1. 1

    Thank you for the to your wedding. (invite)

  2. 2

    I had a happy . My parents loved me very much. (child)

  3. 3

    This phone is old and . It doesn’t work anymore. (use)

  4. 4

    Sorry, I the question. Can you repeat it? (understand; yanlış anlamak, geçmiş zaman)

  5. 5

    My essay had many mistakes, so I had to it. (write; yeniden)

  6. 6

    Walking alone in this park at night is . (safe; olumsuz)

  7. 7

    Thank you for your . You helped me a lot. (kind)

Dört yönden pekiştir

Okuma, dinleme, yazma ve konuşma çalışmaları

B1 seviyesinde her becerinin ücretsiz çalışmaları var, kalanı Premium üyelere açık. Konuyu metinle, sesle ve kendi cümlelerinle pekiştir.

İngilizce Kelime Türetme Konu Özeti

  • Kelime türetme (word formation), bir köke ön ek ya da son ek ekleyerek yeni kelime yapmaktır.
  • Ön ekler çoğunlukla anlamı değiştirir: un-, in-, dis- “değil”, re- “yeniden”, pre- “önce”, mis- “yanlış”, over- “fazla”, under- “az”.
  • Son ekler çoğunlukla türü değiştirir: -tion, -ment, -ness, -ity isim; -ful, -less, -able, -ous, -ive sıfat; -en, -ize, -ify fiil yapar.
  • Kelime ailesi aynı kökten gelen fiil, isim, sıfat ve zarftır: decide – decision – decisive – decisively.
  • Bazı kelimeler ek almadan tür değiştirir: an email → to email.
  • Ek alırken yazım değişebilir: happy → happiness, begin → beginner, care → careful (tek l).
  • Boşluğun önündeki kelime gereken türü gösterir: a/the + isim, be + sıfat, fiil + zarf.

İngilizce Kelime Türetme Hakkında Sık Sorulan Sorular

İngilizce kelime türetme nedir?

Kelime türetme (word formation), bir kök kelimeden ek ya da tür değiştirme yoluyla yeni kelimeler yapmaktır. Kind kelimesinden kindness, unkind, kindly gibi kelimeler türetilir.

İngilizcede kelime türetme ekleri nelerdir?

İki tür ek vardır. Ön ekler (prefix) kelimenin başına gelir: un-, in-, dis-, re-, pre-, mis-, over-, under-. Son ekler (suffix) sona gelir: isim için -tion, -ment, -ness, -ity, -er; sıfat için -ful, -less, -able, -ous, -al, -ive; fiil için -en, -ize, -ify; zarf için -ly.

Prefix ve suffix arasındaki fark nedir?

Prefix (ön ek) kelimenin başına gelir ve çoğunlukla anlamını değiştirir: happy → unhappy. Suffix (son ek) kelimenin sonuna gelir ve çoğunlukla türünü değiştirir: happy → happiness.

Hangi kelimeye un-, hangisine dis- gelir?

Bunun kesin bir kuralı yoktur. Un- çoğunlukla sıfatlarla (unfair, unknown), dis- hem fiillerle hem bazı isim ve sıfatlarla (disagree, disadvantage, dishonest) kullanılır. En güvenli yol, olumsuz biçimi kelimeyle birlikte öğrenmektir.

Fiilden isim nasıl yapılır?

En sık kullanılan ekler -tion / -sion (invite → invitation, decide → decision), -ment (pay → payment) ve işi yapan kişi için -er / -or (own → owner, visit → visitor) ekleridir.

Sıfattan isim nasıl yapılır?

Genellikle -ness (kind → kindness, weak → weakness) ya da -ity (able → ability, possible → possibility) eklenir. Ünsüzden sonra gelen y, i olur: happy → happiness.

Word family ne demek?

Word family (kelime ailesi), aynı kökten türeyen kelimelerin grubudur. Örneğin succeed (fiil), success (isim), successful (sıfat) ve successfully (zarf) aynı ailedendir.

Kelime türetmeyi nasıl çalışmalıyım?

Yeni bir kelime öğrendiğinde sözlükte ailesine de bak ve her tür için bir örnek cümle yaz. Okurken uzun kelimeleri parçalarına ayırıp anlamını tahmin etmeyi dene. Hata yaptığın kelimeleri tür sütunlu bir tabloya not etmek de işe yarar.
Dersi bitirdin mi?Tamamlandı olarak işaretle; ders listesinde nerede kaldığını hep gör.

Benzer dersler

Pratik yap

İngilizce Portalı

Bu ders, uluslararası CEFR müfredatları karşılaştırılarak hazırlandı ve yayımlanmadan önce kontrol edildi. Bir hata görürsen bize yaz.